Alzheimer Tau Proteinlerinin beyinde bir enfeksiyon gibi yayıldığı keşfedildi…

Hücre içi tau proteinleri ve hücre dışı beta-amiloid birikimleri, Alzheimer hastalığının en kesin kanıtı olarak uzun zamandır kabul görmekte.

Cambridge – Alzheimer hastalıgı ile ilgili yapılan en güncel araştırmalardan bir tanesi, hücre içi tau proteinlerinin tüm beyinde yayıldığını tespit etti. Bu çalışmada edinilen bu yeni bulgular, Brain dergisinde (2018; doi: 10.1093/brain/awx347) yayınlanan PET taramaları ile de desteklenmekte. Dikkat çekici bir başka bulgu da; Alzheimer hastalığında  tau proteinleri tüm beyinde yayılırken, progresif supranüklear göz felçinde yayılımları birkaç merkezle sınırlı kalmakta.

Dünya çapında yaklaşık 44 milyon insanı etkileyen Alzheimer hastalığında ekstrazelüler matrixde (hücre dışı aralıklarda) beta-amiloidlerin birikmesiyle başladığı ve bununla sonrasında da tau proteinlerinin ortaya çıktığı  bilinmekte. Hastalığın ilerlemesinde, hücrelerinin yıkımından sorumlu olan tau proteinleri daha büyük bir rol oynamakta. Hücresel mikrotübüllerin normal içeriği olan tau proteinleri, nöronların içinde anormal ölçüde birikiyor ve bunun sonucu nörofibril yumakları (Sinir hücrelerinde sitoplazmayı her yönde kat eden ince lifler) ve nörotik plaklarda bozulmalar yaşanıyor.

Bu proteinin esas görevi, nöronların içinde, besleyici öğelerin ulaşımını sağlayan mikrotübül ağını korumak. Alzheimer hastalarının beyninde bu proteine çok fazla miktarda rastlanıyor. Böyle olunca, bu beslenme ağını korumak yerine, fazla tau proteini bu sistemin işlevini bozuyor. Sonuçta beslenemeyen nöronlar yıkıma uğruyor.

Alman nörolog Alois Alzheimer

Beta-Amiloid plaklar korteksin gri sıvısının (boz maddesinin) tamamında birikirken, nörofibriler bozulma çok kesin bir yol izliyor. Önce hipokampus bölgesinde ortaya çıkıyor, daha sonra temporal kortekse (şakak kabuğuna) yayılıyor. Ardından, bilgilerin çözümlenip hafızaya kaydedildiği alanlara ulaşıyor ve niha-yet sonunda tüm korteksi istila ediyor.
Tau proteininin aşırı bir biçimde artması, 75 yaşından sonra her insanın başına gelen doğal bir olay. Bu normal yaşlanmanın bir özelliği… Kişiye göre az ya da çok önemli olabiliyor ve hipokampus bölgesiyle sınırlı kalıyor. Buna karşılık, Alzheimer hastalığında, bu durum sürekli bir yayılma gösteriyor; ama asıl önemlisi, her zaman amiloid plaklarla bağlanıyor. Günümüzde amiloid plaklarla nörofibriler bozulma arasındaki ilişkiyi açıklamaya yönelik iki teori bulunuyor. “Baptist” adı verilen birinci grubun iddiasına göre, Alzheimer hastalığının birinci nedeni bu amiloid plaklar. “Taoist” görüşe göre ise, bu plaklar Alzheimer hastalığının erken belirtilerinden başka bir şey değil ve hastalığın asıl ve gerçek nedeni tau proteinlerinin aşırı çoğalması…

 

 

 

 

Pek çok araştırmacı, tau proteinlerinin nöronlar arasında bağlantı noktaları olan sinapsları geçiş için kullanarak beyin hücrelerinde yayıldığını tahmin etmekteydi. Bu öngörü  farelerde yapılan bir deney ile ispatlanmış oldu. Deneyde, transjenik hayvanlardan elde edilen modifiye edilmiş tau proteinleri sağlıklı farelerin beynine enjekte edilmiş.  Yapılan tetkiklerde proteinlerin sinaptik boşluklarda  hızlı bir şekilde yayıldığı gözlenmiş. Proteinlerin böylece Creutzfeldt-Jakob hastalığındaki (CJD) prionlarla benzer bir davranış sergilediği tespit edilmiş oldu. Bazı araştırmacılar, Alzheimer hastalığının beyin cerrahisinde yapılan müdehaleler esnasında bile bulaşabileceğinden şüphelenmekteler.

Embed from Getty Images

Pozitron emisyon tomografisinde (PET) tau proteinleri görüntüleyen bir tracer’ın (takip için kullanılan modifiye molekül) geliştirilmesi sayesinde Cambridge Üniversitesi araştırmacıları, artık Alzheimer hastalarının beyinlerinde tau proteinlerinin dağılımını izleyebiliyorlar.

İdeal olarak, bu tetkiklerin aynı hastayı birkaç kez muayene edip sonuçları karşılaştırarak yapılması gerekirken, James Rowe’un ekibi zaman yetersizliğinden dolayı bunun yerine hastalığın çeşitli evrelerindeki 17 farklı hastada tau proteinlerinin dağılımını tespit ettiler. Teknik olarak sinapsların yoğunluk dağılımı ile tau proteinlerinin beyindeki dağılımları üst üste konularak eşleştirildi. Teoriye göre eğer proteinler beyinde sinapsları kullanarak yayılıyorlar ise sinapsların bulunduğu bölgelerdeki protein konsantrasyonun da sinaps yoğunluğu ile orantılı olması gerekmekte. Karşılaştırmalar beklendiği şekilde teoriyi destekleyen sonuçlar verdi.

Araştırmacı ekip ayrıca, nöronal yıkımın bu bölgelerde daha yoğun bir şekilde meydana geldiğini tespit ettiler. Hipokampus yakınlarındaki hafıza bölgesi olan entorhinal Cortex’in (Area entorhinalis) özellikle çok sayıda sinir bağlantısı vardır ve Alzheimer ilintili ilk hasarlar burada ortaya çıkar. Bu sonuçlar, hastalığın neden ilk önce hafıza problemleriyle kendini gösterdiğini ve diğer nörolojik defisitlerin daha sonradan geliştiğini de açıklayabilir.

Araştırmacılar, tau proteinleriyle ilişkili dejeneratif bir beyin hastalığı olan progresif süpranükleer felçli (psp, progresif supranükleer palsi) 17 hastadan oluşan başka bir grup üzerinde de çalışma yapmislar.  Alzheimer’in aksine, bu hastalık ve dolayısı ile tau proteini dağılımı beyindeki bazı bölgelerle sınırlı kalmakta. PET sonuçları bunu da doğrulamış oldu. Alzheimer ile progresif süpranükleer göz felçi arasındaki en büyük fark, protein konsantrasyonu artışının sinaps bağlantı yoğunluğu olan bölgelerde değil de metabolizmanin daha fazla aktif olduğu bölgelerde gözlenmesi.

Bu iki hastalıkta tau proteinlerinin neden farklı davrandığı, araştırmacılar tarafından henüz açıklığa kavuşturulabilmiş olmasa da, sebep olarak metabolizma bozukluğunun bu birikime sebep olduğu tahmin edilmekte. Tüm bu erken araştırma sonuçlarının kesinlikle benzer araştırmalar ile onaylanması gerekmekte. Bununla birlikte, eğer sonuçlar teyit edilirse, tau proteinleri Alzheimer hastalığının tedavisinde önemli  bir rol oynayabilir. Alzheimer demansının tedavisinde, beta-amiloidleri bağlayarak hastalığın ilerlemesini durdurmada etkili olabileceği düşünülen moleküler ajanları bulma çabaları, henüz başarıya ulaşamadı. © medikalaktuel.com

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.